Kutup Işıkları (Aurora) Nedir ve Nasıl Oluşur?

Kutup Işıkları (Aurora) Nedir ve Nasıl Oluşur?

sola ok  Uzay

20.12.2016

342 Gösterim

TSK Mehmetçik Vakfı
TSK Mehmetçik Vakfı
TSK Mehmetçik Vakfı

Kutup Işıkları (Aurora) Nedir ve Nasıl Oluşur?


Aurora, Güneş fırtınalarının uzaya yaydığı yüklü parçacıkların, Dünya'nın manyetik alanıyla etkileşmesi sonucunda oluşan göz alıcı ışıklardır. "Kutup Işıkları" olarak da adlandırılan bu parıltılar, tarihten bu yana insanları büyülemiş harikulade ışık şovlarıdır.

Aurora sözcüğü Roma Şafak Tanrıçası'nın adından gelmektedir. Boreas'da Yunanca'da kuzey rüzgârına Pierre Gassendi tarafından 1621'de verilen addır. Cree (kri) halkı bu ilginç olaya Ruhların Dansı adını vermişler. Avrupa'da orta çağlarda auroraların Tanrıdan işaretler olduğuna inanılırmış.

Kuzey kutup noktası ve Güney kutup noktasında gözlemlenebilen Auroralar, Aurora Borealis (Kuzey Işıkları) ve Aurora Australis (Güney Işıkları) olarak da bilinmektedirler.

Aurora Borealis, Bear Gölü


Auroralar Nasıl Oluşur?


Solar rüzgarlar yardımıyla Güneş'ten, yaklaşık saatte 1,6 milyon km hızla uzaya fırlatılan ve oldukça yüksek oranlarda yüklü elektronlardan oluşan bu parçacıklar, Güneş'ten ayrıldıktan sonra hemen hemen 40 saat içinde, Dünya'nın çekirdeğinin üretmiş olduğu manyetik güç çizgilerini izleyerek, Dünya atmosferinin katmanlarından biri olan manyetosfere ulaşırlar ve atmosferde bulunan elementlerle etkileşim haline girerler.

Kutup Işıkları

Bilimadamı Celsius, 1741'da, Auroraların meydana getirmiş olduğu manyetik akımları, manyetik kontrolün kanıtı olarak tanımlamıştır.

Kristian Birkeland adlı bilimadamı ise 1908'de, manyetik akımın, Aurora arkı boyunca bu tür partikül hareketlerinin genellikle gün ışığından karanlığa doğru, Doğu-Batı doğrultusunda hareket ettiğini savunmuştur. Bu yönelme hareketi daha sonraları "Aurorasal Elektron Hareketi" adını almıştır (bunun dışında "Birkeland akımı" olarak da bilinir).

1800'lü senelerin sonunda, Alman gökbilimci Hermann Fritz'in yapmış olduğu katkılarla, Auroranın çoğunlukla "Aurorasal Bölge" de görüldüğü tespit edilmiştir (Aurorasal Bölge Dünya'nın manyetik kutbunun çevresinde yaklaşık 2500km çapında halka şeklinde bir bölgedir). Ayrıca, oluşabilecek güçlü bir manyetik fırtına, geçici olarak Aurasal ovali genişlettiğinde, nadiren de olsa ılıman enlemlerde de görülebilir.

Antarktika Kutup Işıkları

29 Temmuz 1998'de THEMIS uzay sondaları ilk defa Auroralara sebep olan manyetosferik fırtınanın başlangıcını görüntülemeyi başarmıştır. Sonda, Aurorasal yoğunlaşmanın başlamasından 96 saniye önce manyetik temas fikrini kullanarak ölçüm yapmış ve bunun üstüne astronom Vasilis Angelopoulos, "Verilerimiz ilk defa açıkça gösteriyor ki, manyetik temas bu olayın tetikleyicisidir." ifadesini kullanmıştır.

Büyük manyetik fırtınalar, yaklaşık 11 yılda bir gerçekleşen Güneş lekesi döngüsü ile en yoğun noktalara ulaşırlar. Bu fırtınalar, ardından gelen 3 yıl boyunca da etkisini sürdürebilmektedir.

NASA IMAJ uydusunun 11 Eylül 2005 tarihinde çektiği Mavi Bilye (Dünya) üzerindeki (11 Eylül 2005) "Aurora Australis" adlı kutup ışıkları animasyonunu izlemek için aşağıdaki resme tıklayın.

NASA tarafından çekilen Kutup Işıkları

Aurorasal Bölgenin içinde Auroranın oluşma olasılığı, genel itibariyle IMF (Gezegenler arası manyetik alan) çizgilerinin eğimine, özellikle de güney yönlü olmasına bağlıdır.

Solar rüzgar partikülleri çarpışır ve Dünya'nın manyetik alan çizgileri boyunca hızlanırlar. Bu nedenle iyonize olan atmosferin üst kısımlarındaki (80km'nin üzerinde) oksijen ve nitrojen, bu parçacıklar tarafından uyarılırlar.

Elektron kazanan nitrojen (azot) atomları ile uyarılan oksijen atomlarının, temel enerji düzeyine dönüşümüyle foton salınımı ortaya çıkar. İşte gökyüzünde görülen Auroralar, bu fotonlardır.

Tüm bu manyetik ve elektriksel kuvvetler, sürekli kayan kombinasyonlar ile birbirleriyle etkileşirler. Bu kaymalar ve akışlar, 50.000 voltta, 20.000.000 ampere kadar ulaşabilen atmosferik akımlar boyunca "Aurora'nın Dansı" şeklinde görülebilmektedir.

Kutup Işıkları ve İnsanlar


Auroraların Göz Alıcı Renkleri Nasıl Oluşmaktadır?


Auroraların renkleri, çarpıştığı atom cinsine ve karşı karşıya geldikleri yüksekliğe bağlıdır.

Oksijen: Yeşil veya kahverengine kaçan kırmızı, içine çekilerek gizlenen enerjinin miktarına bağlı olarak 240km yüksekliğe kadar yeşil, bunun üzerinde de kırmızı renktedir.

240 km'den aşağıya doğru indikçe, çarpışma olasılığı artar ve bunun sonucunda kırmızı renk oluşamaz. Bunun temel nedeni ise başka bir atom veya molekülle çarpışmaların, temel hale geçmesine engel olacak ve en sonunda yeşil ışık yayacak olmasından kaynaklanmaktadır

Nitrojen (Azot): Mavi, veya kırmızı. Bunun haricinde atom iyonize olduktan sonra tekrar elektron kazandığı takdirde mavi ışık oluşacaktır. Yüksek enerji seviyesinden temel seviyeye geri dönüyorsa da kırmızı ışık yayacaktır. 90km yüksekliğe kadar mavi, bunun üzerinde de kırmızı ışık görülecektir.

Kutup Işıkları Görüntüsü





20.12.2016

Konu hakkında soru sorabilir veya yorumda bulunabilirsiniz.

İsim
Web Site
E-Posta
Mesaj

Yorumlar (12)

  1. Çok yararlı bir blog olmuş ve bilgilerde çok yardımcı olacak bilgiler.Teşekkür ediyorum :D

  2. orhan alem

    bu tür makaleleri hep zevkle okurum nede olsa genel kürü arttırıyor :D

  3. Sezai

    Sadece bu ışıkları görebilmek için Laponya bölgesine gitmek istiyorum. Bakalım çocukla nasıl başarabileceğim.

  4. Sevdiğiniz kişiyle birlikte o manzarayı gördüğünüzü düşünsenize.Gidip görmek isterdim.

  5. selim

    Bazen bütün bunlar animasyon gibi geliyor ama öyle değilmiş. Evrende inanılmaz güzellikler var. Yaradanın yüceliği :)

  6. oğuzhan

    kutup ışıkları auroralar beni benden alan olağanüstü bir doğa olayı.

  7. Ant

    Bu resimleri her gördüğümde kendimi bilim kurgu filmlerinde gibi hissediyorum. Doğanın gizemi müthiş.

  8. Kerim

    Resimler olağanüstü anlatımda öyle umarım paylaşımlarınız devam eder

  9. Şenol

    Auroralar hakkında çok resimler gördüm, büyüleyici bir ışık dansı, hayranlık uyandırıcı.

  10. semih ılgın

    iİnanılmaz derecede güzel ışıklar. Orta Çağ'da ruhların dansı olarak bilindiğine göre insanoğlunu her çağda büyülemiş güzellikleri.

  11. Osman

    Güzel bir bilgi, daha önce hiç merak edip araştırmamıştım.

  12. Halil Ateş

    Bu ve benzeri görüntüleri orta okulda efekt sanıyordum cidden öyle bir havası da var. Gerçekte canlı canlı görmek isterdim.